Aan Nederlandse zijde bestond niet het inzicht dat Indonesië een zelfstandige staat zou moeten worden, al gloorde al wel het besef (dat later zou uitgroeien tot de "uniegedachte") dat Indonesië een eigen positie binnen een Nederlands "Common wealth" moest krijgen. In de bekende 7 december toespraak in 1942 van de koningin was een voorzichtige passage van die strekking opgenomen, nadat het kabinet Gerbrandy de onafhankelijkheid had afgestemd. In die gedachtengang moest allereerst de orde in de kolonie worden hersteld en diende deze te worden bevrijd van wat door een meerderheid (politiek links en met name de CPN dacht daar geheel anders over) werd gezien als een verzameling communisten, collaborateurs met de Japanse bezetter, en rampokkers (oproerkraaiers). Nederland diende de in nood verkerende kolonie zo spoedig mogelijk "te hulp" te snellen en daarvoor werden in Nederland direct na de bevrijding van de Duitse bezetter oorlogsvrijwilligers (de zogenaamde OVW- ers) geworven met affiches waarop de Nederlandse leeuw in soldaten-uniform met een trompetje boven op de wereldbol staat ("zie de wereld, pak aan in Indië, neem dienst"). Voorts werd de wederopbouw van het Koninklijke Nederlandse Indische Leger (KNIL) ter hand genomen. Al in maart 1946 arriveerden de eerste OVW- er bataljons op Java. De eerste dienstplichtige divisie, naar de toespraak van de koningin, 7 december divisie genaamd (de naam geeft aan met welke hooggestemde hulpverleningsgedachten de Nederlandse overheid was bezield), landde eind 1946. In diezelfde periode was een ontwerp akkoord in een schoolgebouwtje in Linggajati (niet ver van de Noordkust van Java) met de republiek gesloten dat een wapenstilstand afkondigde, de Unie vorm gaf, en een zelfstandig Indonesië in een Nederlandse federatief koninkrijk in 1949 voorzag. De republiek heeft de uitvoering van dit akkoord dat niet de gewenste onafhankelijkheid bevestigde van meet af aan gesaboteerd, en er voornamelijk een adempauze in gezien om krachten te verzamelen. Aan Nederlandse zijde lag het akkoord politiek zwaar op de maag; voor de rechterzijde was het onaanvaardbaar. Toch werd het 25 maart 1947 in geamendeerde vorm in Batavia in paleis Rijswijk ondertekend.Geleidelijk aan escaleerde de situatie en toen de economische belangen van de Nederlandse ondernemingen ernstig gevaar begonnen te lopen viel het besluit van het Kabinet Beel om een politionele aktie te starten. Dat werd de eerste politionele aktie, een jungle-veldtocht die van 21 juli 1947- 5 augustus 1947 plaatsgreep." Politioneel" is een fantastische omschrijving voor de troepenmacht die toen aan Nederlandse zijde stond opgesteld: inclusief het KNIL, meer dan 120.000 man. De historicus Fasseur stelt terecht dat de historische vraag waarom de reconstructie van het oude koloniale rijk is mislukt, achteraf minder interessant is dan die "hoe ontredderd en verwoest Nederland in zo korte tijd tot een ongekende krachtsinspanning in zijn vroegere kolonie bereid en in staat was". De aktie had een beperkt doel, namelijk om de Nederlandse economische belangen veilig te stellen en zij heette daarom Operatie Produkt. Dat was zeker niet de wens van de militaire bevelhebber generaal Spoor die de meer omvangrijke akties "Amsterdam" en "Rotterdam" die tot beëindiging van de macht van de republiek konden leiden, had willen uitvoeren. De politieke en militaire leiding van de republiek zetelde in Yokyakarta, en naar het voorbeeld van de Romeinse senator Cato riep Spoor voortdurend "Ceteram censeo Djocjakartum delendum esse". Korte tijd heeft er nog een alternatief aktieplan Cato gecirculeerd, maar de militairen kregen, zoals zo dikwijls (generaal Schwartzkopf had in de Golfoorlog ook wel willen doorstoten naar Baghdad) van de politici niet hun zin: het bleef Produkt.